Vrijheidsbeperkende maatregelen? Wij willen geen stap terug in de jeugdzorg!

Wij maken ons zorgen over de aangekondigde wijziging van de Wet rechtspositie gesloten jeugdhulp. Vrijheidsbeperkende maatregelen moeten een uiterste middel blijven, niet iets dat langzaam genormaliseerd wordt. Te vaak worden jongeren nog benaderd als een risico dat met dwang moet worden beheerst. Maar jongeren verdienen vertrouwen, menselijkheid en maatwerk.

Voor ons staat voorop dat vrijheidsbeperkende maatregelen in de jeugdzorg tot een absoluut minimum worden beperkt. De wet geeft daar nu ook al duidelijke kaders voor: vrijheidsbeperking mag alleen in uitzonderingssituaties wanneer sprake is van proportionele én aantoonbare effectiviteit. In open residentiële jeugdzorg is het zelfs wettelijk verboden. Toch zien we in de praktijk dat dit soms gebeurt, bijvoorbeeld door jongeren ’s nachts op te sluiten in hun kamer.

Inspectierapporten laten zien dat instellingen nu soms worden afgerekend op het ontbreken van een isoleercel, terwijl de wet dit helemaal niet voorschrijft. Dus instellingen die juist voorop lopen in alternatieve, niet-beperkende zorg, worden zo gestraft in plaats van gesteund. Dat is een verkeerd signaal.

Wij willen ook heel duidelijk maken: wij zijn tegen uitbreiding van vrijheidsbeperkende maatregelen naar de open residentiële jeugdzorg. Formeel mag dit daar niet, maar in de praktijk gebeurt het soms wel na incidenten in de nacht, bijvoorbeeld omdat deuren niet op slot konden. Wij begrijpen het dilemma, maar het antwoord is niet om de wet te veranderen.

Zelfs als de maatregel tijdelijk zou zijn, of alleen onder voorwaarden toegepast zou worden, blijft dit een glijdende schaal. Wie controleert of het ‘nee, tenzij’-beginsel écht overeind blijft? Hoe wordt dit gemonitord? Dit zijn essentiële vragen voor de rechtspositie van jongeren.

De inspectie heeft duidelijk gemaakt dat de huidige kleinschalige voorzieningen niet altijd passend zijn voor de forensische doelgroep. Voor die jongeren lijkt een tussenvorm – tussen gesloten jeugdzorg en een justitiële jeugdinrichting (JJI) – meer passend.

Belangrijk hierbij is dat er nu al een onderzoek van AEF loopt naar deze doelgroep. Toch wordt er vooruitgelopen op een wetswijziging. Wij vinden dat onverstandig. Wij roepen op om eerst de resultaten af te wachten en te onderzoeken wat jongeren daadwerkelijk nodig hebben, alvorens beleid te maken. Haastige wetgeving creëert alleen maar extra problemen.

Daarnaast wordt er op dit moment gewerkt aan een zorginhoudelijk kader voor deze doelgroep. Volgens ons is het essentieel om juist vanuit dat kader alternatieven te ontwikkelen. Alleen zo kan er zorg worden geboden die aansluit bij de behoeften van jongeren, met passende expertise en kwaliteit.

Veiligheid is cruciaal voor alle jongeren, maar dat betekent niet automatisch meer opsluiting. Nu lijkt een kleine groep jongeren met complexe problematiek te zorgen voor grote gevolgen voor alle anderen. De aandacht moet uitgaan naar passende hulp en zorg voor die kleine groep, niet naar collectieve vrijheidsbeperkingen.

Er bestaan al wetten waarin meer rechtsbescherming is geregeld, zoals de Wet zorg en dwang in de GGZ. Daar is insluiting op individueel niveau mogelijk, mét voorafgaande rechterlijke toets en duidelijke waarborgen. Ook kan er gewerkt worden met zorginhoudelijke kaders waarin staat welke expertise en kwaliteit nodig zijn.

Mocht er toch een wetswijziging komen, dan is het wat ons betreft belangrijk dat deze gepaard gaat met stevige waarborgen:

Zonder deze waarborgen ontstaat er een praktijk waarin vrijheidsbeperkingen de norm worden in plaats van de uitzondering. Dat druist in tegen kinderrechten en grondrechten. Het is tijd om terug te gaan naar vertrouwen in plaats van controle. Laten we luisteren naar wat jongeren ons écht vertellen.