Wat Monument ‘De Erkenning’ voor ExpEx betekent
12 juni 2026 is het Nationaal Monument Jeugdzorg ‘De Erkenning’ onthuld in Apeldoorn. Het Monument is bedoeld als een plek van erkenning voor alle slachtoffers van geweld in de jeugdzorg, in het verleden, het heden en de toekomst. Een aantal Experienced Experts waren aanwezig bij de onthulling.
Strijdlust
De onthulling van het nationaal monument ‘De erkenning’ was een mooi en tegelijkertijd verdrietig moment. Mooi dat er erkenning is in de vorm van dit monument en om de herkenning tijdens de onthulling te voelen. Verdrietig omdat het voor sommige slachtoffers van dat geweld te laat is en het besef dat we vele van hen onderweg hebben moeten laten gaan.
Tijdens het luisteren naar de sprekers voelde ik ook de strijdlust, die mij ooit bij ExpEx bracht, weer opvlammen. Zeker toen ik luisterde naar de woorden van minister Sterk. Ze sprak geen onwaarheden, maar haar woorden raakte mij niet in positieve zin. Ze sprak alsof al het geweld in de jeugdzorg na 2019 nieuwe losse incidenten waren en benoemde niet te kunnen beloven dat het nooit meer mis zal gaan. De strekking van die woorden kan ik begrijpen. Maar de gekozen woorden om dat uit te drukken niet. Ik zou hebben gezegd: “ik ga alles binnen mijn macht doen om dit nooit meer te laten gebeuren”. En: “helaas weten we dat we het ook na het rapport van commissie De Winter toch nog steeds niet goed geregeld hebben”.
Dus ik werd boos en gebruikte mijn stem om de minister erop te wijzen wat die wél kan doen. Namelijk zorgen dat de op 17 juni 2025 door de staatssecretaris aangekondigde wetswijzigingen niet door gaan. Want het opnieuw legaal maken van het insluiten van kinderen in hun slaapkamer, terwijl we weten dat dat schadelijk is, vind ik geen oplossing voor ‘meer veiligheid garanderen’. Mag een kind lijden voor jouw gevoel van veiligheid?
Er zijn excuses gemaakt na het rapport van commissie De Winter, al hebben die mij nooit bereikt.
Maar wat waren die excuses waard als er in de praktijk niks verandert? Nu zijn er excuusbrieven vanuit de ZIKOS-aanbieders en komen er landelijke excuses voor gesloten jeugdzorg.
Maar wanneer komt de verandering? En wanneer erkennen we met elkaar dat die verandering jeugdzorg breed moet? Ook in de open residentiële zorg en ook binnen de kinder- en jeugdpsychiatrie.
Ik herken me in het geweld. Maar niet in de excuses of veranderingen. Laten we zorgen dat de jeugdzorgkinderen van nu, niet over 10 jaar zich net zo voelen. Laat deze plek van erkenning ook een start zijn in de verandering.
Experienced Expert Robin
Ervaringen die verschil maken
Geweld in de jeugdzorg is niet altijd zichtbaar. Voor veel jongeren zit de impact daarvan ook in het structureel niet gehoord worden, machteloosheid en het gevoel dat anderen beslissen over hun leven. Dat kan diepe sporen nalaten. Erkenning begint soms klein: iemand die jou ziet, iemand die naar jouw verhaal luistert.
Bij Stichting ExpEx zetten jongeren met ervaringskennis zich iedere dag in voor een jeugdzorg zonder geweld. Jongeren die zelf ervaring hebben met jeugdzorg worden opgeleid tot Experiences Experts. Zij delen hun verhaal, geven trainingen, workshops en gastlessen en zetten hun kennis in binnen hulpverlening, beleid en onderwijs. Zij maken zichtbaar wat dwang, controle en uitsluiting met jongeren doen, maar ook wat jongeren nodig hebben: vertrouwen, gelijkwaardigheid, veiligheid en menselijke relaties.
ExpEx zijn actief betrokken bij gesprekken over de af- en ombouw van de gesloten jeugdzorg. Zij spreken met beleidsmakers, gemeenten en politici over de gevolgen van gesloten plaatsingen, afzondering en machteloosheid. Daarbij brengen zij niet alleen pijnlijke ervaringen naar voren, maar ook ideeën voor verandering.
De afgelopen jaren zijn ervaringen van jongeren steeds zichtbaarder geworden in het maatschappelijke gesprek over geweld in de jeugdzorg. Via bijeenkomsten, theater, podcasts en gesprekken met professionals doorbreken jongeren stilte en schaamte rondom wat zij hebben meegemaakt.
Maar niet alle impact zit in beleid. In ervaringscafés ontmoeten jongeren elkaar voor herkenning en steun. Om te ontdekken dat zij niet alleen staan in wat hen is aangedaan.
De dag van de onthulling van het monument ‘De Erkenning’ sluit daar direct op aan. Erkenning betekent dat ervaringen benoemd mogen worden en jongeren serieus genomen worden in wat zij hebben meegemaakt. Want verandering begint wanneer ervaringen niet langer worden weggewuifd of verborgen gehouden.
‘De Erkenning’ gaat daarom niet alleen over terugkijken, maar ook over vooruitkijken. Over een samenleving waarin jongeren niet eerst hoeven te breken voordat er geluisterd wordt.
Janet Haring, Stichting ExpEx
De foto’s bij dit artikel zijn gemaakt door Ada Ritzer.