Oprecht & doorleefd: een visie op erkenning en herstel na gesloten jeugdzorg
Graag delen we met jullie Oprecht & doorleefd, onze visie op erkenning en herstel na gesloten jeugdzorg. Een document dat geschreven is vanuit collectieve ervaringskennis van jongeren. Een onderlegger die we vanaf nu gebruiken als basiskennis en -houding voor alles wat we doen rondom erkenning en herstel voor jongeren die opgesloten waren.
“Iedereen heeft recht op herstel, vooral de jongeren van wie al zoveel rechten zijn geschonden en afgepakt.”
Mohini Awadhpersad, ExpEx-ambassadeur
Waarom deze visie?
Gesloten jeugdzorg heeft duizenden jongeren beschadigd in plaats van beschermd. Wat bedoeld was als behandeling en bescherming werd voor velen een systeem van beheersing, machtsongelijkheid en verdere traumatisering. Sinds 2005 gaat het in totaal om tienduizenden jongeren met een civielrechtelijke maatregel in een Justitiële Jeugdinrichting of in de zogenaamde JeugdzorgPlus.
Nu er eindelijk politieke ruimte ontstaat voor erkenning en herstel, is het risico groot dat dezelfde patronen terugkomen: dat volwassenen en professionals zonder eigen ervaring in de jeugdzorg gaan bepalen “hoe het moet”, terwijl de jongeren om wie het gaat opnieuw niet centraal staan in hun eigen verleden en verhaal. Dat mag niet gebeuren.
Met deze visie pakken we de regie door een begin van een antwoord te formuleren op de vraag:
Wat is nodig om recht te doen? Op welke manier is het mogelijk om verbinding te maken met wat er is gebeurd en iets te herstellen van de diepgaande schade die is toegebracht aan al deze kinderen en jongeren?
Wat de visie laat zien
Herstel is geen project, geen regeling en geen stappenplan. Het is een relationeel proces dat tijd vraagt en geen vaste vorm heeft. De visie beschrijft wat dat betekent en welke waarden leidend moeten zijn:
- Gelijkwaardigheid: zeggenschap over je eigen verhaal en machtsongelijkheid doorbreken.
- Ontschuldiging: erkenning dat het niet de schuld van de jongeren was, en dat overheid en jeugdzorg verantwoordelijkheid nemen voor de schade die is toegebracht.
- Trauma-sensitiviteit: emotionele veiligheid, besef van triggers, ruimte voor eigen tempo en regie.
- Ruimte voor rouw: erkenning van de verloren jeugd die niet meer kan worden ingehaald.
- (Mede)menselijkheid: elkaar als mens zien, met compassie en verbinding. Met de wil jongeren echt te verstaan.
De visie benoemt concrete vormen die kunnen bijdragen aan erkenning en herstel: collectieve én persoonlijke excuses, plekken (fysiek en online) die verbinden, blijvende symbolen zoals een museum, en individuele financiële tegemoetkomingen gericht op specifieke herstelbehoeften zoals traumatherapie of een hulphond. Geen lege woorden en geen lege gebaren.
“Het lijkt alsof mijn hoofd nog steeds in de isoleercel zit, terwijl ik al 4 jaar uit dat gebouw ben.”
Een eerste begin, geen eindpunt
We hopen dat deze tekst herkenning geeft, uitnodigt tot dialoog, en helpt om het gesprek eerlijker te voeren. Daarom vragen we iedereen in ons netwerk: lees en voel de visie, deel het in je netwerk, en bespreek in je organisatie wat jullie rol is en kan zijn voor erkenning en herstel.
Het is een uitnodiging om verantwoordelijkheid te nemen, machtsongelijkheid te doorbreken en samen te zorgen dat wat ons is aangedaan, niet nog een generatie overkomt.
“Werkelijke erkenning en herstel bestaan niet uit woorden alleen, maar uit voortdurende acties die individuen raken, collectief herstel mogelijk maken en bijdragen aan blijvende maatschappelijke verbetering.”
Hannah Hollestelle, voorzitter Stichting ExpEx
Dankbare en eervolle vermelding
Dat we nu staan waar we staan, is niet vanzelf gekomen. Daar is veel strijd voor nodig geweest. Allereerst een eervolle vermelding voor Jason Bhugwandass, zonder jou was er waarschijnlijk nooit de huidige ruimte gekomen voor erkenning.
Onze politieke dank gaat uit naar Sylvana Simons (BIJ1) en Sarah Dobbe (SP) die de handschoen oppakten om excuses vanuit de Tweede Kamer af te dwingen. En Lisa Westerveld (GroenLinks/PvdA), wiens amendement in maart 2025 over erkenning en herstel werd aangenomen en de aanzet vormde tot concrete herstelgerichte stappen.
Dank ook aan de mensen die zich vanuit verschillende perspectieven door ons lieten interviewen en hun waardevolle inzichten met ons deelden: Laurentien van Oranje (Stichting (Gelijk)waardig Herstel), Wilma Boevink (grondlegger van de herstelbeweging in Nederland), Fleur Souverein (Restorative Justice Nederland) en Nina Huygen en Mohamed Gahtar (kwartiermakers Erkenning en Herstel, Ministerie van BZK).
Een dankwoord aan alle meelezers en meedenkers -waaronder bestuurders, onderzoekers en hulpverleners- die hun tijd en wijsheid hebben gedeeld. En vooral: liefdevolle dank aan alle jongeren die hebben meegedacht en zich hebben uitgesproken. Deze visie is voor, door en vooral van jongeren. Jullie gaven ons richting en inhoud, dus veel dank voor het delen van jullie ervaring, gevoelens en ideeën.
“Mijn jeugd is voorbij gevlogen, terwijl ik aan het wachten was op vrijheid. En toen ik vrij kwam was ik geen jeugdige meer maar een adolescent.”
Lees de visie
Dit visiedocument is geschreven door Karin Schaafsma. Samen met Mohini Awadhpersad, Mannus Boote, Hannah Hollestelle, en Nina Loefs.
Lees de visie op erkenning en herstel na gesloten jeugdzorg hier: Oprecht & doorleefd.
Bron omslagfoto: Unsplash