Twee jaar na Eenzaam Gesloten bracht Jason Bhugwandass opnieuw in kaart hoe het gaat met de slachtoffers van de ZIKOS-afdelingen in de gesloten jeugdzorg. In dit bericht lees je een samenvatting. Om het rapport te downloaden, klik hier.

Op dinsdag 9 juni presenteert Jason in de Nieuwspoort in Den Haag ‘Eenzaam Gestorven’, het vervolg op zijn rapport Eenzaam Gesloten uit 2024. Waar het eerste rapport beschreef wát jongeren op de ZIKOS-afdelingen in Harreveld en Zetten is overkomen (psychisch, fysiek en seksueel geweld, en een extreem isolement) gaat dit rapport over de vraag die daarna kwam: hoe is het deze jongeren sindsdien vergaan?

Het eerste rapport leidde tot grote ophef. Het opende het journaal, er volgde een spoeddebat in de Tweede Kamer en de beruchte afdelingen gingen dicht. Ook internationaal kwam er aandacht: het Europese antifolteringscomité (CPT) bezocht Nederland en een VN-comité sprak Nederland aan onder het verbod op foltering en onmenselijke behandeling. En toen verdween het verhaal uit de publiciteit en verdwenen de jongeren uit beeld.

Voor Eenzaam Gestorven sprak Jason 51 jongeren die op een ZIKOS-afdeling hebben gezeten, 32 van hen deden ook mee aan het eerste rapport en 19 zijn nieuw. Hun leven is opgetekend langs de vijf domeinen van de Big 5: welzijn, dagbesteding, inkomen, wonen en een steunend netwerk. Daarnaast sprak hij met tien nabestaanden van zeven overleden jongeren. Ook heeft hij aan elf betrokken organisaties en personen gevraagd wat zij ná het rapport hebben gedaan en hoe zij op hun eigen handelen reflecteren.

Het welzijn van de jongeren is ernstig verstoord. Bijna alle jongeren (96%) hebben nog psychische klachten, meestal traumaklachten. Driekwart (74%) kampt daarnaast met fysieke klachten. Slechts elf jongeren hebben passende behandeling, maar dertig hebben die niet. Veel jongeren durven geen hulp meer te vragen, uit angst opnieuw opgesloten of niet geloofd te worden.

Het meest verdrietige cijfer staat in de titel. Van de oorspronkelijke groep is een deel inmiddels overleden en in dezelfde periode stierven ook jongeren die niet aan het eerste onderzoek meededen. Driekwart van de huidige deelnemers (38 jongeren) deed tussen beide rapporten een zelfmoordpoging; in totaal worstelde 87% met suïcidaliteit. Bijna een op de drie heeft een euthanasieverzoek ingediend of zit in een verstervingstraject. De jongeren beoordelen hun leven gemiddeld met een 4,8, tegenover een 7,4 onder leeftijdsgenoten landelijk.

Jason legt uit waarom hij de titel koos zoals hij die koos:

Van de zeven aanbevelingen uit Eenzaam Gesloten is er één opgevolgd: de sluiting van de afdelingen. Verder bleef het stil. Slachtoffers zijn niet proactief benaderd, kregen geen nazorg, excuses en compensatie. Het uitblijven van het beloofde excuus is door jongeren en nabestaanden ervaren als een tweede ronde beschadiging.

En dan is er het woord dat bijna niemand in de mond wil nemen. Hoewel internationale comités een schending van artikel 3 EVRM en artikel 15 van het VN-verdrag Handicap vaststelden (het verbod op foltering en onmenselijke behandeling), erkent geen van de betrokken organisaties dat hier sprake was van foltering.

Lees hieronder Eenzaam Gestorven in zijn geheel. Het rapport bevat de verhalen van de jongeren en nabestaanden, de reflecties van alle betrokken instanties en de aanbevelingen van Jason. Het is opgedragen aan de jongeren die er niet meer zijn.

Voor Indra, Tamara, Tara, Kira, Simone, Julia en voor alle jongeren die vanwege hun anonimiteit niet bij naam genoemd worden.

Download hier het rapport.

Dit onderzoek is een initiatief van Jason Bhugwandass zelf. Omdat Jason in het verleden bij ExpEx actief was, stellen we onze website beschikbaar om zijn rapport te delen en zijn oproep kracht bij te zetten. Alle complimenten voor het werk en het resultaat zijn volledig voor Jason.

Reactie vanuit Stichting ExpEx

Hoogleraar Levi van Dam schreef het voorwoord bij het rapport (samen met Frédérique Coelman), spreekt bij de presentatie van het onderzoek en publiceert de dag erna een opiniestuk (samen met Arne Popma).

MIND en ExpEx maakten samen een oproep naar aanleiding van het rapport. De kern: erken, help en compenseer de gevolgen voor de jongeren van ZIKOS. Zij roepen Pactum en iHub op om de jongeren alsnog erkenning te geven voor de misstanden, en aan te sluiten bij wat de jongeren zélf nodig hebben, zodat hun pijn en trauma gezien worden.

Lees hier de hele oproep van MIND en ExpEx.

Het rapport Eenzaam Gestorven en de berichtgeving hierover kunnen veel emoties oproepen. Heb je behoefte aan persoonlijke hulp of advies? Neem (anoniem) contact op met de MIND hulplijn: bellen, chatten, WhatsAppen of mailen kan.

Heb jij (zelf of in je omgeving) te maken met gedachten over zelfdoding, of verloor je iemand aan zelfdoding en wil je daarover praten? Neem dan contact op met 113 Zelfmoordpreventie. Bellen kan dag en nacht via 113 of 0800-0113.

Jongeren, organisaties en pers kunnen contact opnemen met de Experienced Experts via info@expex.nl.

Voor mediavragen over de gezamenlijke oproep is MIND bereikbaar via persvoorlichter Marielle van den Berg, 0682600703.