Dag van excuses en erkenning gesloten jeugdzorg

Zaterdag 29 augustus 2026 was het dan zo ver: de overheid heeft excuses gemaakt voor het geweld en extreem isolement die jongeren in gesloten jeugdzorg zijn aangedaan. Met aanwezige Expierenced Experts blikken we terug op de excuses.

Een korte samenvatting van waar deze excuses om draaiden. De ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Justitie en Veiligheid, evenals Jeugdzorg Nederland en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten hebben gezamenlijk hun excuses aangeboden voor het leed dat jongeren in de gesloten jeugdzorg is aangedaan. Zij waren samen verantwoordelijk voor de verschillende vormen van geweld die daar plaatsvonden. De bijeenkomst was live vooral voor jongeren, ouders en andere naasten en online te volgen voor professionals en andere betrokkenen.

(Mocht je een terugblik kunnen gebruiken voor wat de gesloten jeugdzorg precies inhoudt: NOS legt het hier kort uit.)

Er werd met gemengde gevoelens uitgekeken naar de excuses, en ze werden soortgelijk ontvangen. Voor een hoop jongeren biedt het excuses (iets van) erkenning. Met name de verantwoordelijkheid bij de juiste plek leggen lijkt hierbij van belang: “Het ‘ontschuldigen’ heeft mij echt geholpen”, aldus Kaylee.

Anderzijds komen voor veel jongeren de excuses te laat. Voor sommige jongeren geldt dit letterlijk – zij zijn niet meer in leven. Voor hen werd een minuut stilte gehouden voorafgaand aan de excuses. Voor anderen is het simpelweg te laat, en te leeg. Ook wordt genoemd dat de financiële compensatie die wordt geboden door de overheid – 12 miljoen – veel te weinig is voor voldoende en de juiste nazorg en herstelmaatregelen voor de jongeren. Ook is er geen schadevergoeding, terwijl dit wel passend zou zijn, omdat iedereen dan een tegemoetkoming krijgt voor reparatie.

Dubbel, dus, wat ook heel begrijpelijk is. Bij misstanden van deze aard is er geen goede of foute manier om zulke excuses wel of niet aan te nemen. De fout ligt bij degenen die deze excuses maken. Voor sommigen zijn de excuses een stap in de goede richting, voor anderen voelt het eerder als een trap na, door het lange wachten en geringe reparaties. En beiden zijn valide.

Het is mooi gezegd door de Experienced Experts zelf: 

Daarmee zijn de excuses enerzijds van groot belang, en anderzijds zal de betekenis ervan vooral pas duidelijk worden vanaf nu. Het voelt (en is) onrechtvaardig als het de jongeren zelf zijn die de vinger aan de pols moeten houden. Maar als dit noodzakelijk blijkt, zal ExpEx zich hiervoor in blijven zetten: “Het is geen afronding, maar hopelijk een hernieuwd begin. We blijven samen strijden voor de verbetering die nodig is. En weet in ieder geval dat je niet alleen bent.” (Mannus)

Dit samen-zijn in contrast met alleen-zijn is ook voor Mohini en Carlijn belangrijk. Zij zetten zich vanaf nu in voor de community Nagesloten. Hiermee organiseren ze activiteiten voor jongeren die te maken hebben gehad met gesloten jeugdzorg. Zo komen ze de behoefte tegemoet om iets met elkaar te doen, zonder dat hier iets tegenover hoeft te staan zoals het inzetten van eigen ervaring. De eerste activiteit wordt Fikkie en Food: “Letterlijk een fikkie steken en de pijn verbranden met anderen die herkennen wat je ervaart.” (Mohini)

In de pers lieten meerdere (oud-)Experienced Experts ook van zich horen. Lees van de NOS, nog een keer de NOS, Telegraaf, Volkskrant, Trouw, Nieuws uit Gelderland, EenVandaag, Hart van Nederland en MSN. Ook kun je luisteren en kijken naar RTL en NPO. 

Ook al is de dag van de excuses nu geweest, het thema is natuurlijk niet afgesloten. Zeker niet voor degenen die zelf de gesloten jeugdzorg hebben meegemaakt (of nog meemaken). Maar voor nu is er hopelijk wel een goede eerste stap gezet.

Tot slot hier het mooie Spoken Word-stuk dat Mohini heeft geschreven en ook heeft voorgedragen afgelopen zaterdag:

HET LAG NIET AAN JOU 

Vandaag worden woorden uitgesproken. 

Excuses. 

Woorden die mijn oren raken, maar mijn hart nog niet kan kraken, 
die zoeken naar een weg naar binnen, 
naar waar vergeten ooit begon met herinneren. 

Naar dat kleine meisje van toen, 
dat niet wist wat ze anders moest doen, 
dat niet wist wat ze had misdaan, 
alleen dat wéér een deur 
achter haar dicht zou gaan. 

Het lag niet aan jou. 

Vijf woorden vandaag, 
voor jarenlang die ene vraag: 
lag het dan aan mij? 
Was ik te boos, 
te stuk, 
te veel? 
Was ik een kind met pijn, 
of maakte mijn pijn mij het probleem? 

Civiel geplaatst. 

Het klinkt zo zacht, 
voor een plek die voelde als straf. 
Want hoe civiel is een jeugdgevangenis 
voor een kind dat niet veroordeeld is? 
Dezelfde sleutel, 
dezelfde deur, 
dezelfde controle, 
dezelfde sleur. 
En ze zeiden: 
dit is geen straf, 
we doen dit voor jou. 

Maar hoe moest ik veiligheid vertrouwen als veiligheid betekende 
dat ze muren om mij heen bouwden? 
Later heette het gesloten jeugdzorg. 
Andere naam, 
dezelfde pijn. 
Want mijn hoofd kon verdergaan, maar mijn lichaam bleef daar staan. 

Jarenlang deed ik 
de wc-deur niet op slot. 
En dát doet pijn. 
Dat dat meisje van toen 
in de vrouw van nu 
nog steeds bang kan zijn. 

Dus legde ik de lat hoog. 
Want wie vroeg leert 
dat mensen verdwijnen, 
leert later liefde 
met wantrouwen te omlijnen. 
Wie onveiligheid kent 
als vertrouwd terrein, 
kan zelfs in veiligheid nog onveilig zijn. 

Dus werd onveilig vertrouwd, 
werd vertrouwd mijn houvast. 
En moest ik herstellen 
van een plek die mij beschermde 
maar voelde als straf. 
En vandaag zeggen ze: 
sorry. 

Het lag niet aan jou. 

En dat meisje in mij vraagt: 
waar waren die woorden nou? 
Waar waren ze 
toen ik dacht dat ik fout was? 
Toen ik mezelf kleiner maakte 
omdat kleiner misschien beter was? 
Braver. 
Stiller. 
Minder boos. 
Minder moeilijk. 
Minder mij. 
En misschien zit daar 
mijn grootste verdriet: 
in al die jaren 
dat niemand haar zag 
en ik uiteindelijk 
haar zelf ook niet. 

Dus misschien accepteer ik 
die excuses vandaag. 
Misschien niet. 
Misschien raken ze mijn oren, 
morgen mijn hoofd, 
en later mijn hart 
wanneer mijn hart dat besluit. 
Want ooit werd voor mij bepaald 
wanneer ik bleef 
en wanneer ik ging, 
wanneer de deur werd gesloten 
en wanneer mijn vrijheid begon. 

Maar deze woorden zijn van mij. 

Ik mag ze loslaten. 
Ik mag ze vasthouden. 
Ik mag huilen om dat meisje 
dat zo jong al leerde 
zichzelf niet te vertrouwen. 
En misschien fluister ik haar vandaag toe: 

Het lag niet aan jou. 
Het lag niet aan ons. 

Nog een keer. 
Het lag niet aan jou. 
Tot dat meisje van toen 
het misschien ooit geloven zou. 

Want toen 
draaide iemand anders de sleutel. 
Toen werd er gekozen voor mij. 
Maar vandaag 
wat ik loslaat, 
wat ik vasthoud, 
wat ik vergeef 
of nog even bij me hou… 

die keuze blijft van mij. 
die keuze blijft van ons.